Ընդհանուր վիրաբուժություն
PRGF-Endoret տեխնոլոգիան կիրառվում է ընդհանուր վիրաբուժության ամենաբարդ ուղղություններում՝ սկսած քրոնիկական վերքերի և տրոֆիկ խոցերի բուժումից մինչև բարիատրիկ և որովայնային վիրաբուժությունում անաստոմոզների անբավարարության կանխարգելում։

Տեխնոլոգիան արդյունավետ է նաև ջլերի ապաքինումը բարելավելու, սրտավիրաբուժական միջամտություններից հետո կրծոսկրի ամրությունը բարձրացնելու և անոթային պրոթեզների ինտեգրացումը արագացնելու համար։ Իր բազմակողմանիության և բարձր արդյունավետության շնորհիվ PRGF-ը կարևոր գործիք է տարբեր վիրաբուժական խնդիրների լուծման մեջ։
Ընդհանուր վիրաբուժություն
PRGF-Endoret տեխնոլոգիան կիրառվում է ընդհանուր վիրաբուժության ամենաբարդ ուղղություններում՝ սկսած քրոնիկական վերքերի և տրոֆիկ խոցերի բուժումից մինչև բարիատրիկ և որովայնային վիրաբուժությունում անաստոմոզների անբավարարության կանխարգելում։

Տեխնոլոգիան արդյունավետ է նաև ջլերի ապաքինումը բարելավելու, սրտավիրաբուժական միջամտություններից հետո կրծոսկրի ամրությունը բարձրացնելու և անոթային պրոթեզների ինտեգրացումը արագացնելու համար։ Իր բազմակողմանիության և բարձր արդյունավետության շնորհիվ PRGF-ը կարևոր գործիք է տարբեր վիրաբուժական խնդիրների լուծման մեջ։

Բարդ վերքերի և խոցերի բուժում

Գործողության մեխանիզմ
PRGF-ը ավտոլոգ պլազմա է, հարստացված թրոմբոցիտներով և աճի գործոնների լայն սպեկտրով (PDGF, TGF-β, IGF, FGF, EGF և այլն)։
Ակտիվացման պահին թրոմբոցիտները արտազատում են աճի գործոններ, որոնք խթանում են ապաքինման հիմնական գործընթացները՝ բջիջների պրոլիֆերացիան և միգրացիան (օրինակ՝ ֆիբրոբլաստների և կերատոցիտների), որոնք անհրաժեշտ են հյուսվածքների ռեգեներացիայի համար, ինչպես նաև անգիոգենեզը՝ նոր անոթների ձևավորումը։
Կարևոր է նշել, որ PRGF-ը ունակ է նաև ճնշելու և նույնիսկ հետադարձելու TGF-β1–ով ինդուկցված ֆիբրոբլաստների՝ միոֆիբրոբլաստների մեջ փոխակերպումը։ Սա նվազեցնում է գերզարգացած սպիների (ֆիբրոզի) առաջացման ռիսկը, ինչը հատկապես կարևոր է բարդ վերքերի և ֆիստուլաների որակյալ ապաքինման համար։

Կլինիկական կիրառություն
Կլինիկական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս PRGF-ի արդյունավետությունը քրոնիկական զարկերակային և երակային խոցերի, խոցային մահճակալի, շաքարային դիաբետի պատճառով առաջացած ոտնաթաթի վնասվածքների և այրվածքների բուժման ժամանակ։
Նշված է կլինիկական դեպք, երբ դիաբետով հիվանդի ծանր ոտնաթաթի խոցը ամբողջությամբ ապաքինվել է 10 շաբաթվա ընթացքում՝ PRGF-Endoret-ի երկու տեղային կիրառումների արդյունքում։ Սա ընդգծում է մեթոդի արդյունավետությունը բարդ դեպքերում, որոնք ուղեկցվում են վարակով և հյուսվածքների ծանր տրոֆիկ խանգարումներով։
(1) Anitua E, Sanchez M, Merayo-Lloves J, De la Fuente M, Muruzabal F, Orive G. Plasma rich in growth factors (PRGF-Endoret) stimulates proliferation and migration of primary keratocytes and conjunctival fibroblasts and inhibits and reverts TGF-beta1-Induced myodifferentiation. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2011 Aug 1;52(9):6066-73. doi: 10.1167/iovs.11-7302. PMID: 21613374.
(2) Orcajo B, Muruzabal F, Isasmendi MC, Gutierrez N, Sánchez M, Orive G, Anitua E. The use of plasma rich in growth factors (PRGF-Endoret) in the treatment of a severe mal perforant ulcer in the foot of a person with diabetes. Diabetes Res Clin Pract. 2011 Aug;93(2):e65-e67. doi: 10.1016/j.diabres.2011.04.008. Epub 2011 May 5. PMID: 21546112.

Ջլերի և կապանների ապաքինում (ընդհանուր վիրաբուժական միջամտությունների համատեքստում)

Չնայած սա ավելի բնորոշ է օրթոպեդիային, ընդհանուր վիրաբույժները նույնպես կարող են առնչվել ջլերի վնասվածքների հետ՝ լայնածավալ վիրահատությունների կամ տրավմաների ընթացքում։
Գործողության մեխանիզմ
PRGF-ի մեջ պարունակվող աճի գործոնները մոդուլացնում են ջլի ապաքինման բորբոքային փուլը, նվազեցնում ապոպտոզի ինտենսիվությունը և խթանում տենոցիտների պրոլիֆերացիան ու I տիպի կոլագենի սինթեզը։ Սա բերում է ավելի կազմակերպված և ամուր հյուսվածքի ձևավորմանը։

Կլինիկական կիրառություն
Վիրահատությունից հետո վերականգնում․
PRGF-ի ներհյուսվածքային կիրառումը ջլի կամ կապանի վնասման հատվածում (օրինակ՝ որովայնի պատի վերականգնողական վիրահատությունների կամ տենոլիզի ընթացքում) կարող է արագացնել ապաքինումը և նվազեցնել կրկնակի սպիացման ու կպումների առաջացման ռիսկը։

Լապարոտոմային վերք․
PRGF-ի ինֆիլտրացիան ապոնևրոզի մեջ լապարոտոմիական վերքի փակման ժամանակ տեսականորեն կարող է նպաստել նրա ավելի ամուր և որակյալ ապաքինմանը, սակայն այս ուղղությամբ դեռևս բավարար համոզիչ ապացույցներ չկան։

(3) Anitua E, Andia I, Ardanza B, Nurden P, Nurden AT. Autologous platelets as a source of proteins for healing and tissue regeneration. Thromb Haemost. 2004 Jan;91(1):4-15. doi: 10.1160/TH03-07-0440. PMID: 14691563.

Վիրահատությունից հետո վերքերի ապաքինման բարելավում

Վիրահատությունից հետո ձևավորվող սպիի որակն ունի մեծ նշանակություն՝ ինչպես էսթետիկական, այնպես էլ ֆունկցիոնալ տեսանկյունից։
Գործողության մեխանիզմ
TGF-β-ի և այլ աճի գործոնների ազդեցությամբ խթանվում են նեոկոլագենեզը և արտաբջջային մատրիցայի ռեմոդելավորումը, ինչի արդյունքում ձևավորվում է ավելի էլաստիկ, ամուր և քիչ տեսանելի սպի։

Կլինիկական կիրառություն
Վաղ հետվիրահատական շրջանում PRGF/PRP-ի տեղային ինյեկցիաները ձևավորվող սպիի շրջանում կամ PRGF/PRP-ի կիրառումը վիրահատության ընթացքում՝ կարեր դնելու փուլում։

(4) Xie X., et al. Efficacy of Platelet-Rich Plasma for the Treatment of Surgical Scars: A Systematic Review and Meta-Analysis. Aesthetic Plast Surg. 2023.

Կիրառում
բարիատրիկ վիրաբուժությունում

Բարիատրիկ վիրաբուժությունում, հատկապես այնպիսի միջամտությունների ժամանակ, ինչպիսիք են ստամոքսի երկայնական ռեզեկցիան (sleeve gastrectomy) և ստամոքսային շունտավորումը (gastric bypass), PRGF/PRP տեխնոլոգիան կիրառվում է միջամտության ամենավտանգավոր բարդություններից մեկի՝ կարերի անհամապատասխանության և ֆիստուլաների կանխարգելման համար։
Գործողության մեխանիզմ
Հիմնական նպատակը կարերի/ստեպլերային գծի ամրացումն է։ PRGF/PRP-ը, կիրառվելով գելի ձևով, ստեղծում է կենսաբանական «սոսինձ»։ Աճի գործոնների (VEGF, PDGF, TGF-β) արտազատումը խթանում է նոր անոթների արագ ձևավորումը (անգիոգենեզ) անաստոմոզի շրջանում, ինչը կենսական նշանակություն ունի թթվածնի և սննդարար նյութերի մատակարարման համար։ Միաժամանակ ակտիվանում է ֆիբրոբլաստների պրոլիֆերացիան և կոլագենի սինթեզը, ինչի արդյունքում արագանում է ամուր և դիմացկուն սպիի ձևավորումը։

Կլինիկական կիրառություն
PRGF/PRP գելը կիրառվում է ստամոքսի ռեզեկցիայի գծի վրա՝ ստամոքսի երկայնական ռեզեկցիայի ժամանակ, կամ՝ ստամոքս-աղիքային անաստոմոզի վրա՝ շունտավորման ժամանակ։ Սա պոտենցիալ նվազեցնում է կարերի անցկոտրման, ստամոքսային պարունակության արտահոսքի և ֆիստուլաների առաջացման ռիսկը՝ կանխելով կյանքին սպառնացող բարդությունները։

(5) De Luca M., et al. Impact of Platelet-Rich Plasma (PRP) on Gastrointestinal Anastomotic Healing: A Prospective Comparative Study. J Clin Med. 2023.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36982685
Անաստոմոզների անհամապատասխանության կանխարգելում ընդհանուր վիրաբուժությունում
Անաստոմոզների անհամապատասխանության խնդիրը կարևոր է ոչ միայն բարիատրիկ վիրաբուժությունում, այլ նաև աղիքի բոլոր տեսակի ռեզեկցիաների ժամանակ՝ ներառյալ օնկոլոգիական վիրահատությունները, Քրոն հիվանդությունը և ոչ սպեցիֆիկ խոցային կոլիտը։
Գործողության մեխանիզմը․ Նույնն է, ինչ բարիատրիկ վիրաբուժության դեպքում։ PRGF-ը գործում է բիոլոգիական մակարդակում՝ ուժեղացնելով հյուսվածքների բնական վերականգնման պրոցեսները, որոնք ի սկզբանե ունեն նվազ վերականգնողական ներուժ՝ օրինակ տեղային իշեմիայի կամ բորբոքման պայմաններում։ Այն մոդուլացնում է բորբոքային արձագանքը՝ ուղղելով այն արդյունավետ վերականգնման ճանապարհով։

Կլինիկական կիրառումը․ Վիրաբույժները PRGF/PRP-ն օգտագործում են բարակ և հաստ աղու ռեզեկցիայից հետո ստացված անաստոմոզների ամրացման նպատակով։ Սա հատկապես կարևոր է այն հիվանդների համար, ովքեր ունեն ռիսկի գործոններ՝ սննդային անբավարարություն, շաքարային դիաբետ, նախկինում ստացած ճառագայթային թերապիա։ Կիրառման եղանակը կարող է լինել անաստոմոզի շրջանի ինֆիլտրացիա կամ նրա մակերեսի ծածկում գելով։

(6) Gürlüler A., et al. The effect of platelet-rich plasma on the healing of colon anastomosis in rats. Ann Ital Chir. 2021.
Ֆիստուլաների բուժման ներուժ
Ռեգեներացիայի խթանում ֆիստուլային խոռոչներում․
Տեխնոլոգիան հնարավորություն է տալիս ստեղծել տարբեր թերապևտիկ ձևեր, այդ թվում՝ ֆիբրինային թաղանթներ և մակարդուկներ: Այս ձևերը կարող են օգտագործվել ֆիստուլային ուղիները լցնելու համար՝ ստեղծելով կենսաքայքայվող կառուցվածք, որը խթանում է բջիջների միգրացիան և բազմացումը: Ֆիբրինային մատրիցը նաև ծառայում է որպես աճի գործոնների երկարատև և վերահսկվող արտազատման ռեզերվուար՝ ապահովելով ֆիստուլայում վերականգնողական գործընթացների շարունակական խթանումը:

Բջջային արձագանքի ակտիվացում․
PRGF-ի ունակությունը խթանելու ֆիբրոբլաստների պրոլիֆերացիան և դրանց կողմից կոլագենի սինթեզը կարևոր նշանակություն ունի ֆիստուլային ուղու փակման համար։ Նոր միացեղ հյուսվածքի ինտենսիվ ձևավորումը նպաստում է ֆիստուլայի խոռոչի աստիճանական օբլիտերացիային և հյուսվածքների անատոմիական ամբողջականության վերականգնմանը։

Կիրառումը անոթային վիրաբուժությունում

Գրծքոսկրայի ապաքինում ստերնոտոմիայից հետո
Սրտի բաց վիրահատություններից հետո (օր.՝ կորոնար շունտավորում) գրծքոսկրայի շեղումը կամ վարակումը համարվում է լուրջ բարդություն։ Գրծքոսկրայի եզրերին PRGF/PRP-ի կիրառումը մինչև կարելը նպաստում է՝
• Կմախքային հյուսվածքի արագ միավորմանը – աճի գործոնները խթանում են օստեոբլաստների ակտիվությունը՝ ուժեղացնելով ոսկրի կոնսոլիդացիան։
• Վարակի ռիսկի նվազեցմանը – PRGF/PRP–ի կենսաակտիվ մոլեկուլները ունեն հակամանրէային և իմունոմոդուլացնող հատկություններ։
  • Փափուկ հյուսվածքների բարելավված ապաքինմանը – նվազում է հետվիրահատական վերքի թարախակալման հավանականությունը։

(7) Yao D, Feng G, Zhao F, Hao D. Effects of platelet-rich plasma on the healing of sternal wounds: A meta-analysis. Wound Repair Regen. 2021 Jan;29(1):153-167. doi: 10.1111/wrr.12874. Epub 2020 Nov 10. PMID: 33128501.

Արտերիալ պրոթեզների ինտեգրման և բուժման բարելավում

Սա հեռանկարային ուղղություն է, որը նպատակ ունի նվազեցնել այնպիսի բարդությունների հաճախականությունը, ինչպիսիք են պրոթեզի վարակումը և թրոմբոզը։

Գործողության մեխանիզմը
Սինթետիկ զարկերակային պրոթեզները (օրինակ՝ պոլիտետրաֆտորեթիլենից) իներտ նյութեր են։ Դրանք սահմանափակ ունակություն ունեն հյուսվածքներին ինտեգրվելու և նոր ինթիմա (անոթի նոր ներքին շերտ) ձևավորելու հարցում։ Պրոթեզը իմպլանտացիայից առաջ PRGF/PRP-ով մշակելը լուծում է մի քանի հիմնարար խնդիրներ.

Արագացված էնդոթելիալացում
Աճի գործոնները խթանում են էնդոթելիալ բջիջների միգրացիան ու պրոլիֆերացիան պրոթեզի ներքին մակերեսի վրա։ Կանգուն և ֆունկցիոնալ էնդոթելիալ շերտի ձևավորումն առանցքային է պրոթեզի թրոմբոզը կանխելու համար։

Ինկորպորացիայի բարելավում
PRGF/PRP-ն նպաստում է ֆիբրոբլաստների և նոր մազանոթների աճին՝ ներխուժելով պրոթեզի ծակոտիների և արտաքին պատի մեջ։ Դա ապահովում է պրոթեզի ամուր ինտեգրում շրջակա հյուսվածքների հետ և նվազեցնում սերոմայի ու պրոթեզի մեկուսացման ռիսկը։

Վարակից պաշտպանություն
Թրոմբոցիտներից ազատվող կենսաակտիվ պեպտիդները կարող են ձևավորել տեղային հակամանրէային միջավայր։ Սա չափազանց կարևոր է անոթային պրոթեզի վարակման՝ ամենավտանգավոր բարդություններից մեկի կանխարգելման համար։

Կլինիկական կիրառություն
PRGF/PRP-ով թրջված կամ գելային ձևով մշակված զարկերակային պրոթեզների օգտագործում շունտավորման վիրահատություններից առաջ՝ օրինակ՝ աօրտա- զոդային կամ ազդր-ծնկափորային շունտավորում։

(8) Weyhe D., et al. Plasma rich in growth factors in experimental vascular surgery: a new strategy to reduce thrombogenicity of vascular prostheses. J Surg Res. 2019.
Այսպիսով, PRGF-ի կիրառման շրջանակը ընդհանուր վիրաբուժությունում բացառիկորեն լայն է․ սկսած բարդ և շաքարային դիաբետի հետ կապված խոցերի բուժումից մինչև աղիքային և ստամոքսային անաստոմոզների ամրացումը, ջլերի ռեգեներացիայի արագացումը և անոթային պրոթեզների ինտեգրման բարելավումը։
PRGF-ի այս բազմակողմանիությունն ու ապացուցված արդյունավետությունը թույլ են տալիս այն դիտարկել որպես ժամանակակից վիրաբուժական բուժման կարևոր բաղադրիչ, որը զգալիորեն բարձրացնում է վիրահատական միջամտությունների արդյունավետությունն ու արդյունքները տարբեր ոլորտներում։